. . . Werk en alcoholproblematiek

Een groot deel van de Nederlandse bevolking behoort tot de beroepsbevolking (7 op de 10 mensen). Het effect van (overmatig of problematisch) alcoholgebruik heeft ook consequenties voor het werk. Dit kan zich op verschillende manieren uiten, bijvoorbeeld in verzuim, productiviteitsverlies en ongewenst gedrag. In sommige sectoren kan dit tot gevaarlijke situaties leiden, bijvoorbeeld als er gewerkt wordt met machines of gevaarlijke stoffen of in het verkeer. Vroegtijdig signaleren van alcoholproblematiek is van belang om de medewerker zo snel mogelijk te kunnen helpen en zo nodig te begeleiden naar zorg.

Wat is alcoholproblematiek?

De NHG definieert problematisch alcoholgebruik als een drinkpatroon dat leidt tot lichamelijke klachten en/of psychische of sociale problemen en dat een adequate aanpak van bestaande problemen verhindert.

Gevolgen problematisch alcoholgebruik

Voor werkgevers is alcoholproblematiek een belangrijke oorzaak van productiviteitsverlies door extra verzuim en een verlaagde productiviteit. Uit een maatschappelijke kosten- en batenanalyse (MKBA) van het RIVM uit 2018 blijkt dat er bijna 5,5 miljoen werkdagen verloren gaan per jaar als gevolg van het alcoholgebruik voor, tijdens en na werktijd. De totale kosten hiervan worden geschat op 1,3 – 1,6 miljard euro per jaar. Daarnaast wordt geschat dat van alle werkende Nederlanders 15,5% een riskante drinker is. Dit betekent dat ongeveer 16 op de 100 werkenden zodanig drinken dat er problemen worden ervaren door het drinkgedrag, bijvoorbeeld: verplichtingen niet na kunnen komen, spijt hebben van het alcoholgebruik of van anderen het advies krijgen om minder te drinken.

Wat is het belang van vroegsignalering? 

Door vroege herkenning van problematisch alcoholgebruik kunnen problemen in een vroeg stadium worden herkend en kan de juiste ondersteuning worden ingeschakeld. Met preventie als uitgangspunt kan geestelijke en lichamelijke schade bij werknemers zoveel mogelijk worden voorkomen. Daarnaast is het voor goed werkgeverschap ook belangrijk dat de werkgever omkijkt naar het eigen personeel en dat werknemers ook naar elkaar omkijken. Het helpt als werkgevers werken aan een organisatiecultuur waarbinnen problemen veilig bespreekbaar zijn. Bijvoorbeeld door te praten over de risico’s van alcoholgebruik en de invloed van alcohol op het werk. De focus ligt hierbij op veiligheid van medewerker en zijn/haar collega’s, duurzame inzetbaarheid, maar ook op welbevinden en behoud van een goede werksfeer.

Hoe kun je alcoholproblematiek herkennen? 

Het signaleren van alcoholproblematiek op de werkvloer is niet makkelijk. Soms vertoont een medewerker veel verzuim of lijdt de kwaliteit van het werk eronder. Andere keren hangt er misschien een alcoholgeur rond iemand. Een leidinggevende kan het signaleren, maar ook collega’s kunnen naar elkaar omkijken bij een vermoeden van alcoholproblematiek. Er kunnen ook signalen zijn van een alcoholprobleem zonder dat de collega onder invloed is op het werk. Een collega kan vaak afwezig zijn, een hoog ziekteverzuim hebben of regelmatig te laat komen. Andere mogelijke signalen zijn problemen met complexe handelingen, verlies aan concentratie, betrokkenheid bij ongevallen en meer. Ook fysieke signalen zoals trillende handen of onduidelijk spreken kunnen een aanwijzing zijn. Voor een volledige lijst van signalen zie: Hoe herken je signalen van alcohol en drugsmisbruik op de werkvloer? | Liantis.

In bepaalde bedrijfstakken is het vanwege de veiligheid mogelijk te testen op alcoholgebruik. Denk hierbij aan de luchtvaart, de scheepsvaart en het treinverkeer. Het testen van een aantal specifieke beroepsgroepen in deze bedrijven is wettelijk vastgelegd.

Gesprek en interventie

ADM beleid

Het hebben van een Alcohol-, Drugs- en Medicijnbeleid (ADM-beleid) kan bijdragen aan het voorkomen van gebruik op de werkvloer. In een ADM-beleid staan de rechten en plichten van de werknemer en de werkgever. Daarnaast wordt helder beschreven wat de regels over middelengebruik zijn bij een bedrijf, wat de werkgever doet om problemen te voorkomen en wat er aan begeleiding mogelijk is binnen het bedrijf. Ook kunnen er disciplinaire maatregelen in staan bij een overtreding van de vastgestelde regels.

Rolverdeling

Leidinggevenden zijn vaak het beste in staat om problematiek te signaleren. Zij zien en spreken medewerkers op de werkvloer meestal regelmatig. Samen met HR-/vitaliteitsmanagers en vertrouwenspersonen kunnen zij getraind worden in vroegsignalering en gespreksvoering en waar nodig doorverwijzen naar de bedrijfsarts.

Als de medewerker bij de bedrijfsarts terecht komt, dan kan die met de medewerker praten over het vermoeden van problematisch alcoholgebruik. De bedrijfsarts kan bijvoorbeeld een screening en kortdurende interventie inzetten door een AUDIT (C) af te nemen en met behulp van motiverende gespreksvoering. Bij serieuze problematiek kan de bedrijfsarts een behandelplan opstellen of verwijzen naar specialistische zorg. Vanwege het medisch beroepsgeheim geeft de bedrijfsarts deze informatie niet zonder medewerking van de medewerker aan de leidinggevende. Meer hierover vindt u op de website van de Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde (NVAB).

AVG

Alcoholproblematiek op de werkvloer is een lastig en ingewikkeld onderwerp voor alle betrokkenen. De AVG beperkt hierin de mogelijkheden die de werkgever heeft om te testen en gegevens te verwerken. Welke regels gelden voor het verwerken van persoonsgegevens staat beschreven in de AVG. Werknemers mogen niet zomaar getest worden op alcoholgebruik en het verwerken van gezondheidsinformatie (waar alcoholproblematiek onder kan vallen) is alleen bij hoge uitzondering mogelijk.

Producten en meer informatie

Webinar Alcohol, drugs, medicijnen en werk | 15 april 15.00 – 17.00

Het (overmatig) gebruik van alcohol en andere drugs heeft effect op…

Infographic Alcohol, drugs, medicijnen en werk 2018

In deze infographic staan de meest recente cijfers over alcohol-, drugs-…

Format Alcohol-, drugs- en medicijnbeleid

Dit format kan gebruikt worden om in gesprek te gaan over…

Handreiking ADM-beleid

Deze handreiking ondersteunt u bij het opstellen van beleid over alcohol-,…

Verslag focusgroepen werkgroep werknemers/werkgevers – najaar 2020

Er zijn zijn geen beoordeelde interventies die specifiek ontwikkeld zijn voor werknemers. Wel zijn er verschillende beoordeelde interventies voor volwassenen.

  • ABS-artsen toolkit (KNMG): Problematisch middelengebruik en verslaving* komen overal voor. Ook onder artsen en andere zorgprofessionals. De ABS-artsen toolkit ondersteunt artsen en organisaties in de zorg bij het creëren van een gezond en veilig werk- en leerklimaat waarin verslaving als ziekte wordt behandeld en problematisch middelengebruik en verslaving bespreekbaar worden gemaakt.
  • Expertisecentrum Alcohol | Alcohol en werk | trimbos.nl
  • Toolkit voor alcoholgerelateerde interventies op het werk (European Workplace and Alcohol): Deze toolkit is een leidraad voor de ontwikkeling en implementering van interventies ter preventie van alcohol op het werk. Het is gebaseerd op bewijsmateriaal en goede praktijklessen die geput werden uit het door DG SANCO opgezette European Workplace and Alcohol”-project. De toolkit is specifiek gericht op hoe werkgevers en zij die met werkomgevingen te maken hebben.

Voor meer informatie over alcohol en werk kunt u contact opnemen met Maddy Blokland.

Vergroot lettertype
Scroll to Top